miércoles, 20 de octubre de 2010

OURENSE ROMANO: TABULA DE HOSPITALIDADE


FONTE: MAPO

Esta peza foi descuberta con motivo das escavacións que en 1970 realizaron, o entonces director do Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense, D. Xesús Ferro Couselo e D. Xaquín Lorenzo Fernández. Os traballos, que se centraron na zona norte da plataforma protexida pola muralla, exhumaron un complexo e interesante conxunto habitacional. Xunto á estancia na que apareceu a tabula, rectangular, con dous ventanos, un na parede norte e outro na sur a nivel do pavimento, destaca unha particular construcción circular, sobre a que se edificou outra rectangular con vestíbulo, na que se atopou un tesouriño formado por 63 denarios e un aureo de Claudio. Con motivo da limpeza e consolidación destas estructuras realizada en 1993, baixo a dirección de D. Luis Orero Grandal, apareceu formando parte da cimentación do cuarto contiguo ó da tabula unha escultura zoomorfa, tipo simio, completamente afastada do coñecido ata o momento da plástica castrexa.

A tabula é unha placa rectangular de bronce, con marco moldurado, e cun apéndice a modo de lingüeta na parte superior, na que se recolle un pacto de hospitalidade entre os Coelernos e un prefecto da primeira Cohorte dos Celtíberos, cun texto epigráfico no que se pode ler:





G(neo) IVLIO. SERVIO. AUGURINO. G(eneo)
TREBIO.
SERGIANO. CO(n)S(ulibus).
COELERNI. EX-HISPANIA. CITERIORE.
CONVENTUS. BRACARI. CVM. G( neo). AN
TONIO. AQUILO. NOVAUGUSTANO
PRAEF(ecto). COH(ortis). I. CELTIBERORUM.
LIBERIS. POSTERISQUE. EIVS. HOS
PITIUM. FECERUNT.
G(neus). ANTONIVS. AQVILVS. CUM. COELER
NIS. LIBERIS. POSTERISQUE. EORUM.
HOSPITIUM. FECIT.
LEGATUS. EGIT
P(ublius). CAMPANIVS. GEMINVS.



TRADUCCIÓN:

Sendo cónsules Gneo Julio Augurino e Gneo Trebio Sergiano, os "Coelerni" da Hispania Citerior e do convento de Braga, fixeron un pacto de hospitalidade con Gneo Antonio Aquilino Novaugustano, prefecto da primeira Cohorte dos Celtíberos cos seus fillos e descendentes. Gneo Antonio Aquilo fixo pacto de hospitalidade cos "Coelerni", cos seus fillos e descendentes. Actuou como legado Publio Campanio Gémino

TABULAS E TESSERAS.

É preciso sinalar que tessera e tabula de hospitalidade son expresións que fan referencia a  realidades diferentes, en canto á súa forma e función, aínda que a miúdo se usan de forma confusa, como vén ocorrendo coa tabula de Castromao, coñecida tanto a nivel divulgativo como en publicacións científicas como tessera.

Morfoloxicamente, as tesserae son de pequeno tamaño e formas variadas: xabarin, peixe, golfiño, mans entrelazadas, etc., indicando cun adxectivo a función que ían desempeñar, por exxemplo, nos teatros romanos repartíanse tessere para indicar o asiento que debía ocupar unha persoa, ou dábaselle aos cidadáns que tiñan dereito a voto.

As tabulae, de forma laminar, rectangular as veces rematada en frontón triangular como a do Courel ou as de Vila Nova de Gaia, son de maior tamaño e peso. É propia dos documentos xurídicos romanos.

FUNCIÓNS

No que respecta á súa función, as tesserae teñen o cometido de identificar ás partes que interveñen no pacto, a modo de documento de identidade, de aí o seu carácter portátil, facilmente transportable, fronte á tabula que serve para dar fé pública da relación que se establece, e como tal custodiada nun edificio público da comunidade, nun lugar visible para todos os membros, ben pendurada da parede ou nun sitio visible dun edificio público.

Cabe destacar que no mundo romano, non existía un recoñecemento ás leis ou normas doutros pobos, e só se ofrecía garantías aos cidadáns do propio Estado e non a todo aquel que se trasladaban doutros Estados, ben temporalmente ou definitivamente. Tentouse achegar unha solución a este problema, e os romanos decidiron establecer relacións cordiais de hospitalidade cos pobos que ían incorporando ao seu Imperio.

A PEZA DE CASTROMAO

No caso concreto da peza de Castromao este carácter de tabula está aínda máis acentuado se cabe, polo feito de que,  como ben observou Eduardo-Breogán Nieto Nuñez, a asa de bronce aparecida na estancia da tabula pertence a esta, como poñen de manifesto os restos de soldadura que se poden ver no seu reverso, unha vez sometida a un proceso de limpeza e consolidación, ó que facilita que poida ser colgada e exposta facilmente.

Todo este tipo de documentos, ben sexan de hospitalidade ou de padroado, están redactados polo xeral da mesma forma: Data polo consulado, nome do primeiro suxieto, tipo de pacto e segundo suxieto, concluíndo coa fórmula final na que se indica o delegado que intervén no pacto.

Sábese que este pacto tivo lugar no ano 132 d. C. porque este ano corresponde ós cónsules que aparecen nel: Gneo Julio Serio Augurino e Gneo Trebio Sergiano, posto que en Roma os anos se databan co nome dos cónsules que eran elexidos cada ano. Este texto servíu para fixar o nome dun dos cónsules como Julio e non como Junio,como se viña facendo ata o momento.

Outra forma para contar os anos era " ab urbe condita" (a.u.c.) é dicir, desde a fundación da cidade, que segundo a tradición foi no ano 753 a. C., de tal forma que esta inscrición correspondería ó ano 885 a.u.c. Dos Coelernos, unha das partes do pacto, tíñanse noticias polas fontes literarias, sobre todo Plinio e Ptolomeo, e por aparecer entre as dez civitates do convento de Braga, no denominado Padrao dos Povos de Chaves, columna inscrita na que estes pobos renden homenaxe a Vespasiano. A tabula permite situar a súa capital Coeliobriga no recinto castrexo de Castromao.

O pacto que se establece é un hospitium, acordo de amizade entre os coelerni e un individuo, G. Antonius Aquilus. A práctica do hospitium está ben testemuñada no mundo antigo, tanto en Grecia como en Roma, ó mesmo entre comunidades, como éstas con particulares, e particulares entre sí, por medio da que un ciudadano romano e un estranxeiro, comprometíansea representarse nas súas respectivas comunidades.

Chama a atención na tabula de Castromao que en datas tan tardías como o ano 132 d. C. se siga mantendo a figura do hospitium en lugar do patronatus, máis usual nestes  momentos, por medio do que o acordo non se realiza entre partes iguais, senón que unha das partes, a de maior importancia, e nomeada patroa da comunidade, o que implica un sometemento, a cambio de que os represente ante o poder romano.

No que respecta á outra parte do pacto, Gneo Antonius Aquilus Novaugustanus, prefectoda primeira Cohorte dos Celtíberos, pénsase que pudera ser fillo de Lucio Antonio Aquilo, que aparece nunha inscrición de Barbadillo del Pez (Burgos), o que permitiría situar o municipio de Nova Augusta, coñecido tanto polos testemuños epigráficos como polas fontes literarias, nunha área, con centro urbano estaría na actual localidade burgalesa de Lara de los Infantes. Da Cohorte I dos Celtíberos sabemos que a finais do s. I d C. estivo no norte de Africa (Mauritania), instalándose anos máis tarde, a principios do s. II, no campamento romano da Cidadela (A Coruña), onde permanece ata o IV, en que pasa a Iuliobriga en Reinosa (Santander).

Como notario para autentificar o pacto actuou un representante do poder político-administrativo, o legado Publius Campanius Geminus.
FONTE: Xulio Rodríguez. MAPO- 2003


2 COMENTARIOS:

Anónimo dijo...

Realmente a abreviatura G non corresponde a "Gnaeus", senón a "Gaius".

Jose Luis Guede dijo...

Moitas grazas polo comentario.

Dicir que as fontes empregadas indícanme que o G corresponde a Gneo/Gnaeus.

Unhas das fontes empregadas, amáis da propia que publica o Museo Arqueolóxico coa "peza do mes" foi ista:
http://ceres.mcu.es/pages/Main?idt=125795&inventary=CE004133&table=FMUS&museum=MAPOUAYS&filt=ays_derechos

En todo caso estaría encantado de enmendar o erro se hai evidencias que o demostren. Grazas novamente.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

ACLARANDO COUSAS

Iste espazo pretende ser un lugar de aportación e intercambio de experiencias amáis dunha proposta motivadora de integración das tecnoloxías ás clases de ciencias sociais, dentro e fóra do centro educativo. Desexo que este punto de encontro virtual sexa enriquecedor e motivante para a vosa -e a miña - formación.

Tódala información, imaxes, enlaces ou contidos neste blog teñen única e exclusivamente unha intencionalidade didáctica cuxa función é meramente educativa. No caso de que calquera persoa considere que se vulneran os seus dereitos de autor pódese dirixir ao autor do blog na seguinte dirección csjguede@gmail.com
para solicitar a retirada de inmediato do material que considere da súa propiedade intelectual.

DEIXÁRONSE CAER