lunes, 3 de octubre de 2011

GALLAECIA ROMANA I: AS FONTES

Entre os ríos Miño e Douro habitan na costa os galaicos bracarenses, que teñen estas cidades: Bracaraugusta, Caladuno, Pineto, Complútica, Tuntóbriga, Araduca. Dos Turodos, Aguas Flavias; dos Nemetanos, Volóbriga; dos Celerinos, Celiobriga; dos Bíbalos, Foro dos Bíbalos; dos Límicos, Foro dos Límicos; dos Gruios, Tude; dos luancos, Merua; dos Quarcenos, Aguas dos Quarcenos; dos lubenos, Cambeto; dos Narbasos, Foro dos Narbasos.
(PTOLOMEO, Xeografía II.6, 38-48)

Hispania segundo Ptolomeo
Claudio Ptolomeo cita numerosos topónimos de orixe celta:
  • "nemeto-" = bosque
  • "quarc-" = carballo
  • "braca-" = calzas/calzóns
  • "-briga" = fortificación elevada
Esta información foi e é útil para os historiadores e para nós profesores e estudantes. É unha fonte histórica, pero ¿de qué tipo? Cando me plantexei realizar unha nova entrada a temática a tiña clara, a chegada dos romanos a Gallaecia. Contar a historia non  é moi complicado, pero antes outros tiveron que recompilar datos de diversas fontes para que a historia teña sentido. Iste foi o motivo de que me decantase por modificar o post e adicalo finalmente ás fontes históricas e contextualizalas para o caso particular de Gallaecia e de Civitas Auriensis.

Os datos da conquista romana da Gallaecia fundaméntase en fontes de diversa índole. Unha fonte histórica é todo obxecto, documento ou evidencia material que contén información útil para o estudo dun feito histórico. A clasificación destas fontes as podemos sintetizar en fontes primarias ou directas e secundarias ou indirectas, tal e como podedes ver no seguinte esquema:


Fonte da imaxe neste enlace
Para o caso que nos ocupa, as fontes escritas de tipo literario son relatos fan referencia ás nosas terras. Algúns autores que aportan datos de Gallaecia son o historiador e senador romano Lucius Cassius Dio Cocceianus, o historiador romano de orixe africano Lucios Annaeus Florus amigo persoal do emperador Adriano, o xeógrafo grego Estrabón ou o historiador romano Plinio o Vello, que foi procurador de Hispania.

Tamén o sacerdote e historiador de Braga Paulo Orosio, o xeógrafo Ptolomeo e as crónicas do bispo e historiador hispano-romano Hidacio. Cara a finais do s.IV e en relación co patrón da nosa cidade, Sulpicio Severo escribe unha biografía de San Martín de Tours e Gregorio de Tours aportará máis datos aínda que xa divididio o Imperio e coa chegada dos pobos xermánicos á Gallaecia como símbolo da debilidade do pobo romano. En Gallaecia asentaranse os suevos e vándalos asdingos.
Elaboración propia. Fontes das imaxes Wikipedia.

Elaboración propia. Fontes das imaxes Wikipedia.
Dentro deste tipo de fontes escritas atopámonos coas epigráficas. A epigrafía (do grego επιγραφή: escrito sobre) é unha ciencia auxiliar da Historia que se encarga de estudar as inscricións feitas sobre materiais duros (pedra, cerámica, osos e astas, metal, etc.). A dificultade radica no desciframento e posterior lectura para a obtención de información. Seguro que para as nosas avoas descifrar un SMS (Short Message Service) calquera, sí unha mensaxe adolescente, é unha auténtica labor de epigrafía. Vexamos un exemplo:

SMS elaboración CvA

¿Facemos un intento coa avoa? Sempre contará coa nosa experta axuda para descifrar este "epígrafe" do s. XXI. Fácil para vós. Pero imaxinade que nos atopamos con este outro:

SMS elaboración CvA

Cambiou un pouco o conto ¿non si? Podedes deixar as traduccións das dúas mensaxes nos comentarios.

No 1802 no solar da antiga casa da Tenencia nas Burgas atopouse unha ara romana adicada ás ninfas das augas. Nela aparece o nome da primeira habitante coñecida da cidade, Calpurnia Abana da tribo dos Aebosos. Vexamos a orixinal á esquerda e a copia da Burga de Arriba á dereita.

Elaboración propia. Imaxe esquerda MAPO. Imaxe dereita José Luis Guede
Vexamos o que dí a inscrición:


Este SMS supera con creces todas as nosas expectativas. Por sorte, outros fixeron o traballo para nós. Coma vós coa avoa ao descifrar o primeiro SMS.

A traducción é:

NYMPHIS/ CALPVRN/IA ABANA/AEBOSO (cum)/EX VISV/V(otum) S(olvit) L(ibens) 
"Calpurnia Abana, da xente dos Ebosos, ofreceu este voto ás Ninfasdeusas destas augas con motivo dunha visión que tivo."

No caso da provincia de Ourense este tipo de fontes é abundante pero ao estar feitas en granito, material propio do noso país, o estado de conservación en moitos casos dificulta o seu estudo. Tamén dicir que moitos miliarios, aras e outros elementos romanos (e non romanos) foron empregados como adornos ou ben en reutilizacións de construccións particulares ou públicas, perdéndose definitivamente ou deteriorándose. Podemos observar na cidade (agora de lonxe ou previo pago da piscina termal urbana) as aras da Burga de Arriba.
Aras da Burga de Arriba, antes da construcción da piscina urbana termal. Descoñezo a orixe da imaxe.
As réplicas das aras no interior da piscina termal urbana. Foto: José Luis Guede
As nosas clases terán que ser a distancia. ¿Poderemos entrar e sair? ¿Teremos que pagar entrada? Non entendo o por qué desta ubicación "para uns poucos" e non outra "para todos".

No MAPO aras e miliarios, algúns a través da vidrieira da praza Bispo Carrascosa na rúa de Moratín.

Miliarios do MAPO. Foto: José Luis Guede 
É lamentable o estado da vidrieira,, pintadas e actos vandálicos contra o patrimonio. Moito nos queda por concienciar.




As fontes de tipo arqueolóxico como as que vimos na Praza da Terma (nome co que vou a bautizar á traseira das Burgas) e tamén as feitas no 1994 no patio do colexio das Josefinas ou no solar do Pompeo hoxe pavillón do IES Otero Pedrayo.

Finalmente, as fontes de tipo numismático, isto é, as que están ligadas ás moedas antigas aportan datos referentes á economía e á datación cronolóxica. Ista foi unha das miñas materias favoritas na USC co Profesor Doutor Fernando Acuña Castroviejo e as súas prácticas no Museo do Pobo Galego. Nestas prácticas tivemos entre máns pezas valiosas, pero non tanto como este áureo de Alejandro Severo (acadou 800.000 US$ en maio do 2008).

Fonte da imaxe: enlace






NA CLASE XOGAREMOS A CLASIFICAR DISTINTAS FONTES HISTÓRICAS.




0 COMENTARIOS:

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

ACLARANDO COUSAS

Iste espazo pretende ser un lugar de aportación e intercambio de experiencias amáis dunha proposta motivadora de integración das tecnoloxías ás clases de ciencias sociais, dentro e fóra do centro educativo. Desexo que este punto de encontro virtual sexa enriquecedor e motivante para a vosa -e a miña - formación.

Tódala información, imaxes, enlaces ou contidos neste blog teñen única e exclusivamente unha intencionalidade didáctica cuxa función é meramente educativa. No caso de que calquera persoa considere que se vulneran os seus dereitos de autor pódese dirixir ao autor do blog na seguinte dirección csjguede@gmail.com
para solicitar a retirada de inmediato do material que considere da súa propiedade intelectual.

DEIXÁRONSE CAER